Sinh ra tại Hà Nội và lớn lên tại Đức, Vinh Khuất (Khuất Duy Vinh) đã trở thành một hiện tượng âm nhạc đặc biệt với khả năng dung hòa bản sắc Việt Nam trong tư duy nghệ thuật phương Tây. Không lựa chọn con đường hào nhoáng của những “hit-maker” hay sự bảo trợ từ các công ty giải trí, Vinh định hình lối đi riêng như một nghệ sĩ độc lập đích thực với mô hình “one-man-show” đầy cá tính.
Với nền tảng âm nhạc hàn lâm bài bản, anh khiến khán giả kinh ngạc khi một mình đảm nhiệm mọi vai trò, từ sáng tác, phối khí, biểu diễn cho đến tự quay dựng các sản phẩm cá nhân. Âm nhạc của Vinh Khuất là một cuộc dạo chơi đầy ngẫu hứng giữa những thanh âm hiện đại và những nhạc cụ dân tộc truyền thống, nơi căn tính Việt luôn được khẳng định một cách tự nhiên và kiêu hãnh.
Đến với Have A Sip, Vinh Khuất không chỉ chia sẻ về những bản phối đa giác quan mà còn trải lòng về triết lý tự do, những bậc thang nghề nghiệp và khát khao giữ gìn sự thuần khiết trong sáng tạo nghệ thuật.
1. Nhìn lại hơn mười năm làm nhạc, Vinh thấy hành trình của mình như thế nào?
Vinh thấy mình rất may mắn. Vinh luôn nghĩ mình chỉ là một chàng trai châu Á rất bình thường, ngồi trong nhà, trong studio, sáng tác, tự quay video rồi đăng lên Facebook, YouTube. Đó gần như là toàn bộ công việc của Vinh, rất giản dị và tự nhiên.
2. Sống và làm việc trong môi trường đa ngôn ngữ, Vinh làm thế nào để thông điệp âm nhạc của mình có thể chạm đến khán giả mà không bị giới hạn con chữ? Bản thể của Vinh trong âm nhạc được định hình bởi tư duy như thế nào?
Mình sáng tác bằng hình ảnh, bởi hình ảnh là yếu tố phổ quát, nó không giới hạn ở tiếng Đức, tiếng Anh hay tiếng Việt. Hình ảnh có sức mạnh hơn, đủ truyền cảm để người nghe hiểu hết toàn bộ câu chuyện của bài.
Hơn nữa là Vinh luôn sáng tác bằng cả 5 giác quan, tác phẩm nào cũng vậy. Khi làm nhạc, Vinh luôn ưu tiên sáng tác phần nhạc trước. Có giai điệu rồi, mình sẽ lắng nghe thật kỹ để hiểu được ý tưởng từ giai điệu ấy. Cuối cùng, Vinh mới bắt đầu nghĩ ra một câu chuyện và kể lại câu chuyện ấy bằng cả 5 giác quan.
3. Vinh cảm thấy thế nào khi đưa nhạc cụ dân tộc vào bài hát của mình?
Thử thách đấy. Một trong những ca khúc đầu tiên - Quá lâu đã được Vinh đưa đàn tranh vào thay cho guitar. Lúc ấy, Vinh chỉ nghĩ đơn giản vì đoạn nhạc đấy có ngũ cung (5 nốt) và đàn tranh cũng chỉ có 5 nốt thôi.
Vinh nghĩ việc đưa nhạc cụ dân tộc vào các sáng tác của mình vừa là cách để Vinh giới thiệu văn hóa Việt Nam, vừa là cách giới thiệu một phần căn tính Việt của mình.
4. Khi nghe nhạc Vinh Khuất, khán giả cảm thấy một sợi dây liên kết rất rõ ràng với cội nguồn dù Vinh đang sống ở Đức. Phải chăng việc sử dụng các nhạc cụ dân tộc là cách để Vinh tìm về với căn tính Việt Nam, hay đơn thuần đó chỉ là một sự tính toán về mặt chuyên môn? Liệu người ta có nên cho nó một ý nghĩa sâu xa hơn là Vinh đang cố gắng bảo vệ bản sắc Việt Nam của mình bằng sự pha trộn đó không?
Vinh không nghĩ đến điều đấy. Vinh nghĩ mình không cần phải bảo vệ bản sắc Việt Nam vì mình là người Việt 100%. Vinh sinh ra ở Hà Nội, 43 Tràng Thi. Sự thật vẫn ở đấy, không cần cố gắng để chứng tỏ mình là người Việt Nam làm gì. Bởi Vinh nghĩ, nếu mình “tỏ ra cố gắng”, thể nào khán giả cũng sẽ phát hiện mình đang cố gắng có mục đích, cho nhạc cụ dân tộc vào để âm nhạc của mình nghe “Việt Nam” hơn. Nếu vậy thì đáng buồn nhỉ? Vinh muốn nhạc cụ nước mình được đặt ngang hàng với các nhạc cụ khác. Mình muốn sau này khi sáng tác nhạc, các nhạc sĩ sẽ nghĩ: “Đoạn này mình nên cho guitar hay đàn bầu, trống hay đàn t'rưng vào đây?”.
5. Người ta hay nói rằng nhạc trẻ thường hướng về tình yêu, mà tình yêu cũng chỉ có hai kiểu: một là thất tình, hai là đang yêu. Vinh nghĩ tình yêu có quá đơn giản không, vừa dễ để viết mà cũng chỉ có hai cung bậc?
Thật ra Vinh thấy nhạc cổ điển hay nhạc trẻ đều thế. Cả hai đều tập trung vào con người và con người sẽ thường tập trung vào cảm xúc của mình hơn. Đối với Vinh, trạng thái “đang yêu” cũng có rất nhiều câu chuyện để kể. Mình có thể “đang yêu” một người đã có bạn trai, hay mình cũng có thể “đang yêu” cô bạn thân của mình (cười).
6. Là một nghệ sĩ tự do, đâu là những giới hạn hoặc vùng xám mà Vinh cảm thấy không thoải mái nhất khi bước chân vào môi trường âm nhạc chuyên nghiệp hoặc lên sóng truyền hình?
Điều làm Vinh cảm thấy không thoải mái nhất chắc là việc bật playback (để hát đè), hoặc có những lúc buộc phải lipsync (hát nhép). Là người học nhạc lâu năm, mình chỉ thấy thoải mái khi được hát live 100% cùng ban nhạc. Dù vậy nhưng đôi khi cũng không thể thay đổi được vì một số chương trình chưa thể đáp ứng đủ kỹ thuật âm thanh để Vinh hát live.
Ngoài ra, Vinh cực kỳ ngại các hoạt động marketing hay PR, cái tôi của một người làm nghệ thuật đôi khi ngăn cản mình tự quảng bá cho chính sản phẩm của mình.
7. Nghệ sĩ độc lập, thực ra lại có một vẻ đẹp riêng. Họ tự làm hết mọi thứ và cũng không cần phải tính toán những thứ không thuộc về bản chất của nghệ thuật. Vinh có bao giờ nghĩ đến chuyện mình sẽ đầu quân vào một công ty giải trí nào đó để được lo liệu mọi thứ, thay vì cứ mãi duy trì mô hình “one man show” đầy vất vả như hiện tại?
Vinh vẫn luôn tưởng tượng mình sẽ như thế nào nếu được trải nghiệm điều đó ấy chứ. Có lẽ là mình sẽ được cả team lo hết và chỉ việc ngồi sáng tác thôi.
Vinh từng nghe câu “muốn đi nhanh thì đi một mình, muốn đi xa thì đi một nhóm”. Ở thời điểm hiện tại, Vinh thích cảm giác “đi nhanh” hơn là “đi xa” vì bản thân không đủ kiên nhẫn để chờ đợi một quy trình tập thể. Hơn nữa, mình không muốn gánh trên vai áp lực phải tạo ra các bản “hit” để trả nợ cho công ty. Vinh thấy trách nhiệm đó là quá lớn (cười). Bản thân mình không đảm bảo việc sẽ tạo ra “hit” vì đơn giản Vinh không phải là một “hit-maker”.
8. Việc tự mình làm tất cả - từ âm thanh đến hình ảnh mang lại cho Vinh thế mạnh riêng biệt, nhưng có khi nào nó khiến Vinh rơi vào trạng thái cô đơn trên hành trình sáng tạo?
Có hai từ khác nhau để nói về cảm giác cô đơn, đó là “lonely” và “alone”. “Lonely” là mình không chấp nhận cảm giác này, còn “alone” là mình chấp nhận và thoải mái trong sự cô đơn đấy.
Đôi lúc mình sẽ cảm thấy rất mệt mỏi vì phải làm tất cả. Thậm chí có những thứ mình không thể làm được vì không đủ thời gian hay kỹ năng để hoàn thành. Ở những video đầu tiên, Vinh không hề biết cinematography (kỹ thuật quay phim) như thế nào, không có DP (Director of Photography - Đạo diễn hình ảnh) và cũng không biết đặt bố cục. Mình chỉ đơn giản đặt camera và để đèn chiếu thẳng mặt.
Mình đã phải mày mò, tìm hiểu, dù chưa chuyên nghiệp nhưng cũng là một dạng thế mạnh theo một cách hiểu nào đó. Bởi từng bước mình thực hiện đều phản chiếu gu và phong cách của mình trong đấy. Vậy nên khi khán giả nhìn vào sản phẩm cuối cùng, họ sẽ biết rằng “Ồ Vinh Khuất là người quay cũng là người dựng video này”. Điều này giúp mình có một chỗ đứng riêng.
9. Có phải chính sự kỳ vọng quá lớn vào bản thân và tâm lý phải làm tốt hơn người bản xứ để được chấp nhận đã trở thành động lực khiến Vinh không cho phép mình dừng lại?
Đúng là từ khi còn nhỏ, mẹ đã dạy Vinh rằng vì mình khác biệt nên phải giỏi hơn họ mới có được cơ hội ngang bằng. Ý nghĩ đó theo mình suốt nhiều năm, khiến Vinh luôn phải cố gắng gấp bội so với người da trắng ở Đức.
Đã nhiều lần Vinh cảm thấy đáng lẽ mình không cần phải cố nhiều đến vậy. Vì Vinh hiểu mọi thứ sẽ dễ dàng hơn nếu mình là người da trắng. Bây giờ thì Vinh xem việc phải cố gắng nhiều hơn người khác là một ưu điểm rồi. Vinh biết nhiều lúc sẽ rất mệt, nhưng phải vậy thì mình mới đứng được ở vị trí này, ngày hôm nay.
10. Trong tương lai, Vinh định hướng sự nghiệp theo những mục tiêu dài hạn nào để duy trì ngọn lửa đam mê nghệ thuật?
Vinh không nghĩ quá nhiều về chuyện của tương lai. Nếu phải định hướng mọi thứ từ bây giờ thì sẽ áp lực lắm. Điều quan trọng với Vinh ở thời điểm hiện tại là sản phẩm âm nhạc tiếp theo, đó là một mục tiêu dễ đạt được hơn nhiều.
11. Làm thế nào để Vinh biết được một bài hát đã sẵn sàng ra mắt công chúng?
Vinh có một “kỹ thuật” riêng cho việc này, đó là tự đặt deadline.
Mình ép bản thân mỗi 1-2 tuần phải ra một bài và buộc phải chấp nhận kết quả. Nếu chưa hay, mình phải làm cho nó hay nhất trong khả năng có thể tại thời điểm đó để kịp ra mắt. Đôi khi cái tôi hay tiêu chuẩn của mình quá cao sẽ khiến mình không thể ra mắt được ca khúc nào cả.
Mình biết gu âm nhạc của mình ở tầm này, nhưng năng lực hiện tại có thể mới ở tầm thấp hơn. Thay vì bế tắc, mình chọn cách nhìn rộng ra: Để chạm tới đỉnh cao đó, mình cần đi qua từng bậc thang. Và mỗi bài hát ra mắt chính là một bước tiến mà mình phải chấp nhận và bước qua.
12. Từ chối sự hào nhoáng của showbiz để giữ lấy sự thuần khiết, Vinh có tin rằng sự tự do này sẽ dẫn lối mình đến những duyên lành trong âm nhạc?
Nhiều người nhìn vào và xem việc Vinh không dấn thân vào giới showbiz, không tham gia các chương trình giải trí hay đầu quân cho các công ty quản lý là một điểm yếu, thậm chí họ thấy Vinh đang lãng phí những cơ hội lớn để tỏa sáng.
Vinh không rõ con đường hào nhoáng kia sẽ dẫn mình tới đâu, nhưng hiện tại Vinh chọn đi trên con đường của sự tự do vì lo sợ rằng nếu đã lỡ bước chân vào thế giới kia, bản thân sẽ chẳng còn đường để quay lại với sự thuần khiết này nữa.
Có lẽ mọi chuyện còn nằm ở chữ duyên, bởi Vinh tin rằng khi thời điểm thích hợp chưa đến thì bản thân chưa nhất thiết phải thay đổi.
