Tháng 10 hằng năm, khi gió biển bắt đầu se lạnh, giới mộ điệu điện ảnh Á châu lại hướng ánh nhìn về thành phố cảng Busan và thảm đỏ trước nhà rạp Busan Cinema Center. Liên hoan phim Quốc tế Busan (Busan International Film Festival - BIFF) từ lâu vốn là một trong những chiếc “phong vũ biểu” đo lường sức sống của điện ảnh châu Á. Và riêng đối với các nhà làm phim Việt Nam, BIFF luôn là một miền đất lành nơi nhiều tác phẩm chất lượng từng tìm được bệ phóng, từ Vợ ba, Ròm, Thưa mẹ con đi, Tro tàn rực rỡ, Bên trong vỏ kén vàng, tới Quán Kỳ Nam.
Tại kỳ Liên hoan phim Quốc tế Busan lần thứ 31, điện ảnh Việt Nam lần đầu tiên góp mặt ở bốn hạng mục phim truyện khác nhau. Đáng chú ý hơn, năm tác phẩm được lựa chọn năm nay không hề đi theo một công thức chung nào, mà trải đều trên một phổ quang từ chính kịch sâu sắc, bom tấn kinh dị và sử thi, tới thể nghiệm tài liệu (tại BIFF năm 2019, Việt Nam cũng có năm tác phẩm góp mặt trong hai hạng mục phim truyện, cùng hai bộ phim ngắn).
Nhà sản xuất Trần Thị Bích Ngọc, người đứng sau những Vợ ba, Tro tàn rực rỡ và Cu li không bao giờ khóc, đồng thời từng hỗ trợ sản xuất các bom tấn Hollywood như The Quiet American, Avatar: The Last Airbender và Transformers: Dark of the Moon, cũng sẽ góp mặt trong ban giám khảo của LHP Busan năm nay, cùng với những tên tuổi lớn của điện ảnh châu Á như Trương Nghệ Mưu hay Tất Công.
Điều này, đi kèm với sự đa dạng của năm bộ phim đại diện cho Việt Nam, gửi đi một tín hiệu đầy lạc quan rằng hệ sinh thái điện ảnh của chúng ta đang vận hành ở nhiều cấp độ. Các đạo diễn Việt Nam dần bước ra khỏi vùng an toàn, không còn phải tự bó buộc với những chủ đề rập khuôn về nghèo khó hay tàn dư hậu chiến, để kể những câu chuyện đa thể loại hơn.
1. 1982
- Đạo diễn: Nguyễn Hoàng Điệp
- Thể loại: Chính kịch
- Hạng mục: Vision
Sẽ không ngoa nếu nói rằng sự trở lại của đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp là một trong những sự kiện được giới làm phim độc lập Việt Nam mong chờ nhất. Hơn một thập kỷ kể từ khi Đập cánh giữa không trung góp mặt tại LHP Busan lần thứ 19, Nguyễn Hoàng Điệp chính thức trình làng tác phẩm điện ảnh dài thứ hai mang tên 1982.
1982 được lựa chọn tranh tài trong hạng mục Vision - Asia, sân chơi dành riêng cho những tiếng nói độc lập giàu tính thể nghiệm từ khắp châu lục. Thật không khó để nhìn 1982 như một bộ phim chứa đựng nhiều chiêm nghiệm cá nhân về câu chuyện thăng trầm của nghiệp làm phim. Lấy bối cảnh trong một mùa đông Hà Nội, 1982 kể về một nữ đạo diễn đang chật vật để hoàn thành tác phẩm của mình. Con trai cần ôn thi đại học, em trai cần tiền cưới vợ, em gái cần tiền trả nợ đầu tư thua lỗ, và rồi một ngày người mẹ già mắc chứng đãng trí bỗng biến mất sau khi hứa bán căn nhà để chia tài sản. Hành trình tìm mẹ mở ra muôn vàn khúc mắc trong gia đình, để rồi sau cùng đi tới được sự hàn gắn.
Bên cạnh thứ thế giới nội tâm phức tạp phần nhiều tới từ trải nghiệm cá nhân, thứ góc nhìn đậm tính nữ, đầy khắc khoải và giằng xé nhưng cũng vô cùng nên thơ mà khán giả có quyền mong đợi từ phong cách đã định hình của đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp, 1982 còn cho thấy sự kiên nhẫn hiếm có của một người kể chuyện. Trong một thị trường mà tốc độ sản xuất ngày càng bị ép nhanh để xoay vòng vốn, việc một đạo diễn dành ngần ấy năm để ấp ủ và hoàn thiện một dự án cho thấy sự trân trọng tuyệt đối với ngôn ngữ điện ảnh.
2. Sợi Chỉ Đỏ
- Đạo diễn: Hàm Trần
- Thể loại: Kinh dị
- Hạng mục: Midnight Passion
Đạo diễn Hàm Trần chưa bao giờ e ngại việc thử thách bản thân với sự đa dạng. Từ phim tâm lý chính kịch (Vượt sóng), hài - tình cảm (Âm mưu giày gót nhọn), khoa học viễn tưởng thiếu nhi (Maika: Cô bé đến từ hành tinh khác), tới kinh dị (Tiệm ăn của quỷ), ông luôn biết cân bằng hoàn hảo giữa tính giải trí theo tiêu chuẩn Hollywood và bối cảnh văn hóa Việt Nam. Trái ngược với một thập kỷ ươm mầm của 1982, chỉ một năm sau Tử chiến trên không, đạo diễn Hàm Trần trở lại với Sợi Chỉ Đỏ. Lấy cảm hứng từ quan niệm sợi chỉ đỏ định mệnh trong tín ngưỡng Á Đông, bộ phim kinh dị với yếu tố body horror xoay quanh câu chuyện của một kẻ cuồng tín bỗng phát hiện mình có một con mắt thứ ba dị thường trên trán, kể từ đó có mối liên kết với thế giới bên kia và được báo hiệu mỗi khi một vụ án mạng diễn ra.
Nếu nhìn qua lịch sử của BIFF, bạn sẽ nhận ra rằng Midnight Passion là một hạng mục “đặc sản” của liên hoan phim này. Đây là nơi mà khán giả tìm tới để được thót tim, là nơi từng tôn vinh nhiều tác phẩm kinh dị, giật gân, hành động máu me nổi tiếng của điện ảnh thế giới, từ I Saw the Devil, The Raid, It Follows, The Wailing, The House That Jack Built, Detention, The Substance… (thật bất ngờ là Train to Busan lại không được công chiếu ở LHP Busan). Việc một bộ phim kinh dị Việt Nam như Sợi Chỉ Đỏ lọt vào mắt xanh của những nhà giám tuyển của LHP Busan có lẽ là một lời khẳng định mà nền điện ảnh nước nhà đang cần hơn bao giờ hết, trong bối cảnh thể loại kinh dị của thị trường phim quốc nội đang ngày một bão hòa với các tác phẩm chất lượng dưới trung bình.
3. Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh
- Đạo diễn: Nguyễn Phan Quang Bình
- Thể loại: Lịch sử - Phiêu lưu - Hành động
- Hạng mục: A Window on Asian Cinema - Hạng mục giới thiệu tác phẩm mới của các nhà làm phim châu Á.
Sau chuỗi ngày không quá thành công tại phòng vé trong nước, Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh bắt đầu hành trình “viễn chinh” với màn công chiếu toàn cầu trong khuôn khổ Gala Presentations của LHP Quốc tế Toronto. Sắp tới, bộ phim của đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình, sẽ tiếp tục được trình chiếu tại Busan, trong hạng mục A Window on Asia Cinema dành riêng cho những tác phẩm mới của các nhà làm phim châu Á.
Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh thuộc thể loại sử thi pha lẫn phiêu lưu hành động, dựa trên những giai thoại và bí ẩn xoay quanh cái chết của vua Đinh Tiên Hoàng, cùng hành trình của các trung thần để hộ tống 99 chiếc quan tài theo nhiều nẻo đường khác nhau nhằm che giấu vị trí lăng mộ thật của nhà vua khỏi các thế lực thù địch. Tạm gác lại vấn đề về chất lượng (thấp) sang một bên, việc Hộ linh tráng sĩ góp mặt tại LHP Busan là một trường hợp khá thú vị. Từ lâu, mỗi khi nhắc tới thể loại phim này, ta sẽ mặc định liên tưởng tới những bom tấn bối cảnh Trung cổ của Hollywood, hay những tác phẩm kiếm hiệp, truyền thuyết lăng mộ của Trung Hoa. Ngược lại, khi điện ảnh Việt Nam xuất hiện ở các festival quốc tế, người ta thường nghĩ tới các tác phẩm độc lập quy mô nhỏ. Hộ linh tráng sĩ đặt một câu hỏi rằng, một phim huyền sử Việt, với những trận đánh, binh khí, triều đại và truyền thuyết rất riêng của Việt Nam, sẽ trông như thế nào khi đặt giữa một chương trình điện ảnh quốc tế?
4. Thính giác
- Đạo diễn: Lê Bảo
- Thể loại: Chính kịch
- Hạng mục: A Window on Asian Cinema
Chỉ cần nhìn vào danh sách 9 quốc gia và vùng lãnh thổ đồng sản xuất, người ta có thể hình dung ra quy mô và tham vọng quốc tế khổng lồ của Thính giác. Từng được vinh danh với giải Đặc biệt của Ban giám khảo ở hạng mục Encounters tại LHP Quốc tế Berlin năm 2021 cho tác phẩm đầu tay Vị, đạo diễn Lê Bảo giờ đây mang tới BIFF một tự sự giàu tính cá nhân và đậm chất thơ.
Tác phẩm thứ ba trong chuỗi phim “giác quan” của Lê Bảo sau Vị và phim ngắn Mùi, Thính giác theo chân Ninh, một người thợ cơ khí chuyên lắp đặt máy đo tiếng ồn tại các không gian công cộng và nhà ở. Sống cùng người mẹ của mình, Ninh luôn day dứt với nỗi nhớ người vợ cũ và những đứa con nhỏ, đồng thời mang trong lòng khát khao hàn gắn mối quan hệ đổ vỡ giữa cha và mẹ anh. Càng đo lường những sự ồn ào ngoài kia, Ninh lại càng thấy bản thân phải đối diện với những sự im lặng đang ám ảnh những mối quan hệ của chính mình.
Trong một thế giới đô thị không ngừng ồn ào, nơi tiếng ồn cũng đã trở thành một loại ô nhiễm, việc sử dụng hình ảnh chiếc máy đo tiếng ồn để tương phản nên ý niệm rằng khoảng lặng giữa người và người mới là thứ âm thanh “đinh tai nhức óc” nhất dù không thể đo đếm bằng bất cứ thiết bị nào, thể hiện thứ nhãn quan vô cùng sắc bén của đạo diễn Lê Bảo. Thính giác có lẽ sẽ là một bức thư, hoặc một dòng tin nhắn thoại, đầy trầm mặc mà vị đạo diễn gửi gắm tới những con người và chốn thân thuộc của anh.
5. Em bé đồng bóng, em bé ngạo nghễ và em bé đau lòng
- Đạo diễn: Nông Nhật Quang
- Thể loại: Tài liệu
- Hạng mục: Documentary Showcase
Sau khi chu du và ghi dấu ấn tại các liên hoan phim tài liệu danh tiếng bậc nhất thế giới như Visions du Réel (nơi bộ phim nhận giải Đặc biệt của Ban giám khảo trong hạng mục Burning Lights) và Hot Docs vào nửa đầu năm 2026, tác phẩm Em bé đồng bóng, em bé ngạo nghễ và em bé đau lòng của đạo diễn Nông Nhật Quang chính thức đổ bộ châu Á. Trong năm bộ phim Việt sẽ góp mặt tại LHP Busan năm nay, đây có lẽ là tác phẩm mang tính riêng tư nhất.
Câu hỏi cốt lõi mà Em bé đồng bóng, em bé ngạo nghễ và em bé đau lòng đặt ra rất trực tiếp nhưng không hề dễ trả lời: Một gia đình Việt Nam đương đại thực sự trông như thế nào? Trong suốt 7 năm trời, đạo diễn Nông Nhật Quang đã cần mẫn chắp vá những đoạn băng và bức ảnh cũ của gia đình mình, những cuộc điện thoại được ghi âm, những mẩu nhật ký cá nhân để xây dựng nên một biên niên sử nhỏ đầy thân mật. Đó là câu chuyện đa chiều về tình mẫu tử, về một em bé xuất hiện ngoài ý muốn, về chính đạo diễn trong tư cách một người thuộc cộng đồng LGBTQ+, về người mẹ của anh mang đậm tư tưởng truyền thống mong muốn một gia đình “kiểu mẫu”, về người chị gái vốn vật lộn với những bất ổn tâm lý giờ chuẩn bị chào đón em bé Ổi về với gia đình.
Em bé đồng bóng, em bé ngạo nghễ và em bé đau lòng được khen ngợi vì một sự ấm áp và chân thực tới trần trụi bao trùm lên bộ phim. Nếu nhà phê bình Alexandre Astruc từng nói rằng trong điện ảnh, chiếc máy quay nên là một ngòi bút, thì với đạo diễn Nông Nhật Quang, chiếc máy quay như một chất xúc tác để làm điều mà một cuộc trò chuyện bình thường đôi khi không đủ sức, để buộc những thành viên gia đình cùng ngồi nhìn lại và thử gọi tên những tổn thương từng tồn tại quá lâu mà họ đã quen giấu đi.