Ở các thời kỳ trước, khi thông tin còn khan hiếm, người ta đôi khi chỉ cần một vài quyển sách, một vài bài thơ hay một vài bài hát để làm thú vui và chép đi chép lại chúng trong những quyển vở. Tuy lượng thông tin không nhiều nhưng đủ để mỗi cá nhân tiếp nhận và tiêu thụ cho cuộc sống.
Ngày nay thì ngược lại. Thông tin không còn nhỏ giọt nữa mà đã trở nên ồ ạt. Mỗi ngày, chúng ta tiếp xúc với một lượng nội dung khổng lồ từ sách, video, bài viết, mạng xã hội đến những cuộc trò chuyện thường ngày. Thế nhưng phần lớn chúng trôi qua mà chẳng đọng lại gì. Đây là lúc một thói quen ghi chép cũ, gọi là "Commonplace Book" (tạm dịch: sổ ghi chép cá nhân) có thể giúp bạn chắt lọc và giữ lại đúng những gì thật sự quan trọng.
Commonplace Book là gì?
Đây không phải là một phong trào hoàn toàn mới mà đã tồn tại từ thời xa xưa. Những trang sổ của Hoàng đế La Mã Marcus Aurelius, thiên tài Leonardo da Vinci hay đại thi hào Shakespeare đã thấp thoáng bóng dáng của thói quen này. Vào năm 1706, John Locke đã đưa việc ghi chép ngẫu hứng trở thành một kỹ năng bài bản thông qua tác phẩm "A New Method of Making Common-Place-Books" giúp bất kỳ ai cũng có thể hệ thống hóa tri thức của riêng mình.
Vượt xa khỏi vai trò là một kho lưu trữ thông tin, thói quen này chính là mảnh đất lành nuôi dưỡng tư duy sáng tạo. Khi những mảnh ghép ý tưởng hay các đoạn trích rời rạc được đặt cạnh nhau, chúng có thể cộng hưởng để tạo ra những bản thảo sơ khai hay những góc nhìn độc đáo. Điều mà bạn khó lòng có được nếu chỉ để mặc chúng trôi tuột khỏi tâm trí theo dòng chảy thông tin hối hả và liên tục biến đổi. Bên cạnh đó, Commonplace Book còn là cách nuôi dưỡng não bộ, giúp bạn tìm thấy sự an trú giữa một thế giới đang quay cuồng với đủ loại nội dung tràn ngập mỗi ngày.
Cách tạo một Commonplace Book của riêng bạn với 5 bước đơn giản
Hiện nay có không ít tài liệu và chia sẻ khác nhau về cách làm một quyển Commonplace Book. Thế nhưng, để có được cái nhìn tổng quát và thực hiện một cách đơn giản dành cho “newbie” bạn có thể thử 5 bước sau đây để bắt đầu một Commonplace Book của riêng mình.
Bước 1: Lựa chọn một cuốn sổ vừa vặn
Hãy ưu tiên những khổ sổ như A5 hoặc B5. Những cuốn sổ quá đồ sộ thường vô tình tạo ra áp lực phải viết thật nhiều để lấp đầy dễ khiến bạn chùn bước và bỏ mặc nó trên kệ. Ngược lại, một cuốn sổ nhỏ gọn sẽ mang lại cảm giác thân thuộc, dễ mang theo bên mình và tạo ra niềm vui nho nhỏ khi bạn nhanh chóng hoàn thành được một tập ghi chép. Đừng quên chuẩn bị thêm vài chiếc bút màu hay những sticker xinh xắn. Dù không bắt buộc nhưng sự hiện diện của màu sắc sẽ giúp bạn phân tách thông tin một cách trực quan hơn và biến những dòng chữ khô khan trở nên sinh động, dễ nhìn hơn rất nhiều.
Bước 2: Thiết lập hệ thống ký hiệu và màu sắc
Trước khi bắt tay vào ghi chép, hãy dành trang đầu tiên để phân loại các nhóm thông tin bạn quan tâm. Chẳng hạn như trích dẫn sách, ý tưởng cá nhân hay lời bài hát. Hãy tạo một quy ước riêng cho từng nhóm nội dung mà bạn muốn ghi chép lại. Ví như một ngôi sao nhỏ cho những suy nghĩ nảy ra bất chợt hay một hình khối cho những câu nói tâm đắc.
Bạn có thể sử dụng nhiều phương pháp quy ước của riêng mình như dán các sticker tương ứng cho từng mục nội dung, sử dùng nhiều màu sắc khác nhau cho các đề mục hay vẽ các hình khối tròn vuông tam giác cho các nhóm thông tin khác nhau. Bất kỳ cách quy ước nào cũng hiệu quả, miễn là bạn hiểu được những ký hiệu của mình sẽ dùng cho mục nội dung tương ứng nào.
Hệ thống quy ước này tuy nhỏ nhưng sẽ vô cùng hữu dụng về sau. Nó giải phóng bạn khỏi sự phân vân không biết nên đặt thông tin vào đâu mỗi khi cầm bút, đồng thời biến việc tra cứu sau này trở nên thuận tiện hơn bao giờ hết thay vì phải lật giở từng trang trong vô định.
Bước 3: Xây dựng mục lục và số trang
Đừng quên đánh số trang và chừa lại vài trang đầu để làm mục lục. Mỗi khi hoàn thành một ghi chép mới, hãy cập nhật ngay số trang tương ứng vào bảng mục lục theo từng chủ đề. Nếu muốn, bạn có thể chia cuốn sổ thành các phân khu cố định ngay từ đầu cho từng loại nội dung. Tuy nhiên, cách này thường chỉ phù hợp khi bạn đã nắm rõ nhu cầu ghi chép của mình. Bởi vì nó đòi hỏi sự ước lượng chính xác về dung lượng cho mỗi chủ đề để tránh việc trang thì quá thừa, trang lại quá thiếu.
Bước 4: Định hình bố cục cho mỗi trang ghi chép
Hãy thử dành một phần diện tích nhỏ để lưu trữ các ký hiệu và mục lục như đã quy ước trước đó. Phần diện tích lớn còn lại sẽ là nơi bạn dành trọn cho nội dung chính cần được lưu giữ. Lối trình bày này không chỉ tạo nên tính thẩm mỹ mà còn cực kỳ thông minh và hữu ích trong việc truy xuất thông tin. Chỉ cần một cái nhìn thoáng qua thì bạn đã biết nội dung đó thuộc về đâu mà chưa cần phải đọc lại toàn bộ phần văn bản dài bên cạnh. Để cho việc ghi chép hiệu quả hơn, bạn có thể ghi chép rõ rằng tên tác giả hay tiêu đề của quyển sách, bài hát, kèm theo một chút cảm nhận cá nhân.
Bước 5: Nuôi dưỡng thói quen ghi chép mỗi ngày
Thay vì cố gắng sao chép lại tất cả mọi thứ, sau mỗi cuốn sách hay một tập podcast, hãy chỉ chọn ra tối đa ba điểm mấu chốt khiến bạn thật sự tâm đắc. Chính sự giới hạn này sẽ rèn luyện cho bạn khả năng gạn lọc. Đây vốn dĩ là giá trị cốt lõi của một cuốn Commonplace Book - ưu tiên chất lượng hơn là số lượng. Điều quan trọng cuối cùng là đừng để cuốn sổ ngủ quên. Hãy định kỳ lật lại những trang cũ để đọc, chiêm nghiệm và nhìn nhận lại những ý tưởng mình từng ghi lại. Giá trị thực sự của Commonplace Book nằm ở sự tương tác hai chiều khi bạn không ngừng nhìn lại những tri thức mình đã từng trân trọng cất giữ.
Kết
Cuối cùng, việc ghi chép và tự tay viết ra từng con chữ là một cách tuyệt vời để lưu giữ lại tri thức. Commonplace Book khi được ghi chép một cách cẩn thận và đúng cách sẽ trở thành một chiếc tủ lạnh với dồi dào món ăn bồi bổ cho trí não và ngăn chặn việc bạn bị bội thực giữa một bàn tiệc thông tin khổng lồ.