Trên trang cá nhân, mess. tự giới thiệu về mình vỏn vẹn bằng một tính từ: “Hỗn độn”. Sẽ hơi khó hiểu với những người tin rằng âm nhạc cần sự nhất quán hay một thứ âm thanh “signature” thuộc riêng về một người nghệ sĩ. mess. - đi ngược mọi niềm tin đó khi tiếp cận âm nhạc theo cách đào bới, nhặt nhạnh, va đập đủ mọi âm thanh để xem chúng có thể đi cùng nhau đến đâu.
Sinh ra ở Sơn La, lớn lên giữa những thanh âm của núi rừng Tây Bắc, DJ, Music Director mess. (tên thật là Vũ Phương Thảo) bước vào âm nhạc từ underground và dần trở thành một trong những cái tên đứng sau nhiều dự án nổi bật như Cô Đôi Thượng Ngàn (House Version), NIGHT,... mess. là người đồng sáng lập ANNAM, VNDTOWN, từng là thành viên nòng cốt của Nhạc Gãy và hiện trực thuộc Mõ Music House - những không gian cho phép electronic, experimental, R&B, hip-hop và chất liệu bản địa của mess. cùng tồn tại với mọi ranh giới không có lằn kẻ phân chia.
Tháng 8 vừa qua, mess. đảm nhận vai trò Giám đốc Âm nhạc cho For Me’se - concert đánh dấu 20 năm hoạt động của Kimmese. Trước đó không lâu, cô đặt chân đến Tomorrowland - một trong những lễ hội âm nhạc điện tử lớn nhất thế giới - đồng thời trở thành nữ nghệ sĩ Việt Nam đầu tiên trình diễn tại lễ hội này. Hãy cùng lắng nghe chia sẻ của mess. sau hơn 10.000 giờ cống hiến và hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật.
1. “mess” trong tiếng Anh mang nghĩa là “sự hỗn độn”. Nhưng cụ thể thì cái tên này phản ánh về thẩm mỹ âm nhạc của bạn như thế nào?
“mess” tượng trưng cách mình làm nhạc - một sự hỗn độn có chủ đích. Mình sẽ đặt rất nhiều thứ cạnh nhau, từ những chất liệu quen thuộc đến những thứ mình chưa từng thử, rồi quan sát liệu chúng có thể tạo ra một điều gì mới mẻ.
Điều này giống như cách một người đầu bếp nấu ăn. Trước mặt họ có thể là vô số nguyên liệu: rau củ, gia vị, những thứ quen thuộc và cả những thứ chưa từng được đem nấu cùng nhau. Ban đầu nhìn vào có thể thấy rất nhiều, rất lung tung, nhưng khi hiểu được từng nguyên liệu thì sẽ biết cái nào có thể kết hợp với cái nào để trở thành một công thức mới.
Nghệ thuật nói chung và âm nhạc nói riêng cũng thế. Sự hỗn độn đôi khi không phải là làm cho mọi thứ rối lên, mà là tạo đủ không gian để thử, để sai, tìm xem giữa những thứ tưởng như đối lập có một điểm giao bất ngờ nào đó. Từ những va chạm đó, mình có thể tìm được một thứ mà trước đó mình chưa từng nghĩ tới. Tinh thần của mess. chính là vậy.
2. Nhưng muốn tạo ra một công thức mới thì có lẽ người làm sáng tạo nào cũng cần những nguyên liệu thô. Thường mess. sẽ đi tìm nguồn nguyên liệu đó ở đâu?
Từ con người và từ những cuộc gặp gỡ.
Trong giới làm nhạc chúng mình hay gọi đó là “jamming” - chơi nhạc ngẫu hứng, nghĩa là mọi người có thể ứng tấu giai điệu, thử nghiệm ý tưởng mới ngay tại chỗ, tự do, thoải mái, không tập trước, không toan tính hay dở.
Mình rất yêu cảm giác đó. Mọi tư liệu thông qua những cuộc trò chuyện - dù với bất kỳ ai - nghệ sĩ, dân creative hay thậm chí những người làm trong các lĩnh vực có tính chất đối lập - dù kết nối bằng ngôn ngữ âm thanh hay vài câu chuyện phiếm đời thường, với mình cũng là cơ hội thu nhặt những mảnh ghép mới, có góc nhìn đa chiều về một câu chuyện. Nếu không dùng ngay lúc đó thì đến một thời điểm thích hợp hơn nó sẽ trở lại làm nguồn nguyên liệu cho âm nhạc của mình.
3. Phải mất bao lâu để bạn nhận ra chân lý đó? Con đường mess. và âm nhạc “va vào nhau” có dễ dàng ngay từ đầu không?
Khá khó để khẳng định một khoảnh khắc cụ thể. Chắc là nó đến từ nhiều cú va chạm tình cờ. Mỗi lần như thế mình lại biết thêm một chút về việc mình thực sự muốn làm gì với âm nhạc.
Hồi khoảng 2010-2012, mình vẫn chỉ là một đứa học nhạc đơn giản vì thích. Mẹ cho đi học đàn, thì mình học, và học theo hướng khá chính thống. Nhưng càng học càng thấy có gì đó… sai sai. Mình biết chắc mình rất thích âm nhạc, nhưng tại sao học mãi lại không vào? Sau này mình mới nhận ra không phải mình không thích nhạc, mà là mình không hợp với cách học âm nhạc đó.
Đúng lúc đó Internet bắt đầu bùng nổ ở Việt Nam, lần đầu mình biết đến khái niệm “producer”. Mình nghe nhạc của anh Touliver, của các anh em như LadyKillah, Spacespeakers rồi tự quào: “Ủa, có nghề producer nữa hả? Chất vậy? Ở đâu ra nghề này?”. Trước đó mình cứ nghĩ làm nhạc thì phải chơi nhạc cụ, phải học đàn, đọc được nốt nhạc... Bỗng một ngày mình phát hiện có thể ngồi trước máy tính và làm ra nhạc. Thấy hay quá, thế là mình bắt đầu mò.
Quê ở Sơn La nhưng phải đến khi xuống Hà Nội học Đại học, gặp gỡ nhiều người, mình mới có thêm những cú hích để đi xa hơn. Trong một lần ngẫu nhiên đi học nhạc rồi nghe Furnish của Marzuz và NK’, mình bất ngờ: “Hai đứa này sinh năm 2000 mà làm được quả nhạc “kinh” thế này á?”. Lúc đó tự thấy mình già, mình thích nhạc thế mà mình không làm được, quê quá! (cười). Cảm giác hơi hơi tự ái đó mách bảo mình hãy mò mẫm về âm nhạc một cách nghiêm túc hơn, cho đến tận bây giờ.
4. Việc sinh ra ở miền núi Sơn La - một cái nôi nghệ thuật dân gian đặc sắc của vùng Tây Bắc, đã truyền cảm hứng như thế nào cho tư duy, phong cách và chất liệu âm nhạc của mess.?
Mình không chắc đó là một chất liệu cụ thể. Có lẽ nó giống nhịp điệu hơn - nhịp điệu của người miền núi. Nó khá “rừng rú”, mạnh và có một độ gằn nhất định. Nó là sự gào thét bên trong nhưng không hẳn là “screaming”. Nó ẩn chứa một nội lực, một nhịp điệu mạnh mẽ kể cả khi mình làm những bài nhạc nhẹ. Mình nghĩ đó mới đúng là thứ mình mang theo từ Sơn La, hơn là những yếu tố dân tộc hay chất liệu bản địa được đưa thẳng vào bài nhạc.
Còn chuyện tìm hiểu và đưa nhạc bản địa vào âm nhạc đương đại thì mình đã làm từ khá sớm. Khoảng 2018-2021, mình cùng ANNAM và Dustin Ngo bắt đầu thử nghiệm với những chất liệu này, ở thời điểm Việt Nam vẫn chưa có quá nhiều người làm nhạc đương đại theo hướng kết hợp với truyền thống. Chúng mình cứ thử thôi. Nhưng may là nó đạt kết quả tốt và kết nối được với khá nhiều anh em trong giới nhạc đương đại. Sau đó mình chuyển sang làm việc nhiều hơn với nhạc trẻ. Khoảng thời gian ấy cho mình một cách nhìn khá rõ về việc một chất liệu cũ có thể được đặt vào một ngữ cảnh mới như thế nào.
5. Việc thử nghiệm qua nhiều dòng nhạc và thể loại khác nhau là một hướng đi thú vị. Nhưng đôi lúc nó cũng sẽ là trở ngại để người nghe có thể hình dung được quang cảnh bên trong “vùng đất âm nhạc” của riêng mess. Nếu để mô tả về vùng đất ấy với một người chưa từng nghe nhạc của bạn, bạn sẽ kể những gì?
Bạn cứ tưởng tượng nó giống với một cây cổ thụ. Tức là phải có một bộ rễ rất sâu, cắm chắc xuống đất - những gì thuộc về bản sắc Việt Nam, nhưng từ cái gốc đó lại mọc ra những cành cây, tán lá xum xuê, tươi mới - là những sáng tạo hiện đại.
Mình muốn âm nhạc của mình rooted - nghe là biết đây là âm nhạc Việt Nam. Nhưng cách phát triển từ cái gốc đó thì phải mới, phải có sự chuyển động và không bị giới hạn bởi một thể loại nhất định.
Cái cây ấy, bản thân nó cũng không đứng yên. Nó đi qua bốn mùa, lúc thay lá, lúc đâm chồi, lúc ra hoa, kết quả. Âm nhạc của mình cũng vậy, nó có thể mang những cảm xúc rất khác nhau, có lúc vui, có lúc buồn, lúc nhẹ nhàng, lúc mạnh mẽ. Nhưng dù ở mùa nào thì nó vẫn là cùng một cái cây. Cảm xúc đa dạng nhưng đó chính xác là vùng đất mà mình muốn đưa mọi người đến.
6. Cũng là người đã từng đưa thanh âm Việt Nam ra rất nhiều sân khấu quốc tế, nào là Paris, Prague, Berlin, Milan và gần nhất là Tomorrowland 2026 tại Bỉ, để khắc họa hành trình 10.000 giờ học hỏi và cống hiến hết mình cho âm nhạc, nếu chỉ được chọn 3 cột mốc, mess. sẽ chọn cột mốc nào?
Cột mốc thứ nhất chắc là sân khấu đầu tiên mình diễn ở Hà Nội, vào khoảng năm 2018, trong một chương trình sinh nhật của The Hub. Đó là lần đầu mình đứng trên sân khấu và thực sự nghĩ: “À, mình muốn trở thành một nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc”. Hôm đó đúng ngày Việt Nam đá với Trung Quốc ở trận chung kết U23 châu Á tại Thường Châu, gần như cả Hà Nội ra ngoài xem bóng đá. Đến lúc diễn, mọi người còn chạy ra ngoài cổng để xem hết trận rồi mới quay lại. Một sân khấu rất nhỏ, gần như vắng người, nhưng lại là lúc mình biết mình muốn sống với con đường âm nhạc một cách nghiêm túc.
Cột mốc thứ hai là như bạn vừa nói - chuyến lưu diễn châu Âu đầu tiên của mình cùng Nhạc Gãy. Lần đầu mình đi một lúc nhiều nước và chơi nhạc Việt Nam cho những người mà mình không nghĩ là họ sẽ hiểu mình đang nói gì. Mình chơi ở Paris, Prague, Berlin và Milan, có cả người Việt ở đó nhưng phần lớn khán giả là người nước ngoài. Điều làm mình nhớ nhất là mọi người vẫn nhảy, vẫn hưởng ứng, kết nối với âm nhạc dù họ chẳng hiểu lời. Lúc đó mình mới cảm nhận rất rõ rằng âm nhạc thật sự có thể giúp người ta trò chuyện với nhau ngay cả khi họ không nói cùng một ngôn ngữ.
Cột mốc thứ ba chắc chắn là Tomorrowland. Dù chưa hoàn toàn như kỳ vọng, mình vẫn trân trọng trải nghiệm này bởi đây là lần đầu mình xuất hiện với tư cách nghệ sĩ độc lập, không còn đi cùng collective. Là nữ nghệ sĩ Việt Nam đầu tiên biểu diễn tại Tomorrowland, mình cũng mang theo không ít áp lực. Nhưng khi đứng trên sân khấu, mọi thứ trở nên đơn giản: mình chỉ muốn chơi nhạc và giới thiệu âm nhạc Việt Nam đến khán giả.
Gần như toàn bộ set nhạc hôm đó là các sản phẩm của nghệ sĩ Việt, từ underground, thể nghiệm đến những ca khúc của bạn bè mà mình yêu thích. Trong một không gian vốn rất mainstream, việc khán giả vẫn đón nhận và hòa vào thứ âm nhạc ấy khiến mình vui và bất ngờ. Đặc biệt, khi có những người bạn đến từ nhiều quốc gia cùng xuất hiện trong set, mình cảm thấy nhiều mảnh ghép trong hành trình làm nhạc của mình đã gặp nhau ở đó.
7. Với mess. hiện tại, yếu tố quan trọng nhất trong một bản nhạc là gì? Nó có khác với “yếu tố quan trọng nhất” mà bạn từng tin khi mới vào nghề không?
Khác nhiều ấy. Lúc mới làm nhạc, mình chỉ muốn tìm một ngôn ngữ khác để biểu đạt bản thân, thay vì dùng lời nói. Lúc đó mình chỉ có một “sóng âm” của riêng mình và cứ phát ra đúng cái tần số đó. Mình chưa biết cách kiểm soát năng lượng mình đưa vào âm nhạc, nên những bản nhạc lúc ấy khá bản năng, đôi khi còn “insecure” và thiếu đi tính kiểm soát.
Càng làm lâu, đặc biệt là khi được làm việc với nhiều người, mình dần hiểu rằng âm nhạc không chỉ là chuyện mình muốn nói gì, mà còn là tần số của mình có thể rung động cùng với người khác như thế nào. Bây giờ mình học được cách gói ghém những điều mình muốn nói theo một cách dễ tiếp cận hơn, để năng lượng mình đưa ra có thể đến được với người nghe mà không bị mất đi bản chất ban đầu.
Trong âm thanh có sự cộng hưởng. Khi những tần số gặp nhau đúng cách, chúng có thể khuếch đại lẫn nhau. Ngược lại, những tần số đối nghịch có thể triệt tiêu nhau. Mình nghĩ năng lượng giữa con người cũng vậy. Khi mình mang một năng lượng tích cực đến và gặp được những người cùng tần số, nó có thể được cộng hưởng lên rất nhiều. Còn những năng lượng tiêu cực thì đôi khi có thể được giải phóng, được “cleanse” thông qua chính sự kết nối đó.
8. Vậy điều gì ở mess. và âm nhạc của mess. sẽ không bao giờ thay đổi dù có trải qua 10.000 hay 50.000 giờ?
Chắc chắn là sự “playful” và một chút “unexpected”. Mình là một đứa thích nghịch, thích thử những thứ không đoán trước được, và mình muốn dù đứng trên sân khấu lớn hay nhỏ thì vẫn được là chính mình, vẫn được chơi đùa với âm nhạc.
Mình cũng không muốn khiến mọi thứ trở nên quá nghiêm trọng. Nhiều lúc mình nghĩ càng nghiêm trọng hóa vấn đề thì cuộc sống càng nặng nề. Âm nhạc cũng vậy. Nó trước hết là thứ để mình giải tỏa, để mình chơi, để mình vui. Khi mình thả lỏng thì âm nhạc cũng trở nên tự nhiên hơn.
9. Bạn nhìn nhận thế nào về cách người trẻ làm nhạc hiện nay? Lợi thế sẵn có nào mà họ có thể tận dụng để đi được đường dài trong nghề?
Mình nghĩ điều đầu tiên các nghệ sĩ Việt cần nhìn nhận là mình vẫn có một khoảng cách nhất định về độ công nhận khi bước ra những sân chơi lớn. So với nhiều thị trường khác, âm nhạc Việt Nam vẫn chưa có đủ vị thế để người khác biết mình là ai hay đang làm gì.
Nhưng bù lại, mình nghĩ người Việt có một thứ năng lượng rất mạnh. Đó là năng lượng của sự sống còn, của việc luôn muốn vượt qua và đi tiếp. Mình cảm nhận điều đó rất rõ trong cách người Việt làm việc, biểu diễn và theo đuổi những thứ họ tin vào.
Nên thay vì chỉ nhìn vào những gì mình còn thiếu, mình nghĩ các nghệ sĩ Việt nên tin nhiều hơn vào chính nguồn năng lượng đó. Mình có thể chưa có lợi thế về vị thế, nhưng mình có sức để đi rất xa nếu biết cách biến năng lượng của mình thành âm nhạc.
10. Sau hàng ngàn giờ liên tục thử nghiệm và sáng tạo, đâu là điều mà mess. ước lúc mới vào nghề mình đã biết sớm hơn?
Đừng ngại thử. Ngày trước mình ngại viết nhạc lắm, giờ nhìn lại thì thấy tiếc vì đã không bắt đầu sớm hơn. Sau này mình mới thấy việc tự viết nhạc hay ho đến thế nào, nên nếu có điều gì mình muốn nhắn với mình của ngày trước thì đó là: cứ thử đi, ngại gì.
Âm nhạc là một phạm trù rất rộng. Mình có thể thử guitar, piano, sáo, đàn nhị, đàn nguyệt, đàn đá… bất cứ thứ gì khiến mình tò mò. Mỗi nhạc cụ, mỗi cách chơi đều mở ra một cách cảm nhận khác về âm thanh. Nếu mình không thử, mình sẽ không biết thế giới âm nhạc thực ra đa dạng đến mức nào. Đôi khi tìm đến một thứ ngẫu nhiên nhưng lại là cả chặng đường của mình sau này đấy.
Ba bài học mà DJ, Music Director mess. đã đúc kết sau hơn 10.000 Giờ cống hiến cho lĩnh vực nghệ thuật:
10.000 hours là một series nội dung mới của Vietcetera, nơi các nhân vật kỳ cựu trong ngành nhìn lại hành trình của họ và chia sẻ 3 bài học lớn nhất mà họ nhận ra sau khi thực hành một kỹ năng 10.000 giờ. Đó không phải những công thức để thành công, đó là những góc nhìn được đánh đổi bằng thời gian, trải nghiệm và rất nhiều lần bắt đầu lại.