Xã hội đang chạy đua khốc liệt về bằng cấp và những chỉ số thành công đo đếm được, vậy giờ đây: học để làm gì? Liệu việc nạp đầy tri thức có giúp chúng ta sống tử tế hơn, hay chỉ biến ta thành những "cỗ máy" biết tư duy nhưng thiếu đi tính nhân bản?
Đó chính là tâm điểm của buổi trò chuyện giữa Host Hùng Võ và Tiến sĩ Bùi Trân Phượng trong tập 39 của EduStation. Bằng tư duy của một nhà sử học và kinh nghiệm dày dạn trong quản lý giáo dục, cô Phượng mang đến một góc nhìn tự biết mình: Quá khứ không bảo kê cho tương lai, và đại học, hơn bao giờ hết, phải là nơi truy tìm sự thật để con người không đánh mất chính mình trước "cơn bão" công nghệ.
Chữ "Nhân": Hình ảnh con người đứng thẳng giữa trời đất
Tiến sĩ Bùi Trân Phượng gợi nhắc về triết lý Nho giáo cổ điển để giải nghĩa từ "Đại học", không phải là trường lớp đồ sộ, mà là "Cái học lớn". Cái học này nằm ở mục tiêu duy nhất: Minh minh đức (làm sáng cái đức sáng).
Cô phân tích sâu về chữ Nhân (人), biểu tượng của một con người đang đứng thẳng. Đứng thẳng ở đây là không khom lưng, không quỵ gối, không dựa dẫm hay phục tùng một cách mù quáng. Học đại học rốt cuộc là để rèn luyện tư cách làm người độc lập, biết sống bình đẳng với kẻ khác và tôn trọng tính người của họ. Trong mắt cô, một người có học vấn cao nhưng thiếu đi lòng tự trọng và sự chính trực thì vẫn chưa đạt được cái đích của "Đại học".
Liệu "tính người" có bị biến mất trước cơn lốc công nghệ?
Tiến sĩ Bùi Trân Phượng bày tỏ sự kinh ngạc trước tốc độ xâm lấn của AI. Nếu trước đây máy móc chỉ thay thế tay chân, thì nay AI đang lấn sân vào trí óc, vào cái nơi cuối cùng mà con người từng tự cho mình là độc tôn.
Cô cảnh báo, khủng long bị diệt chủng vì lý do bên ngoài, nhưng con người có thể bị diệt chủng từ chính sản phẩm trí tuệ của mình nếu chúng ta đánh mất kiểm soát. Nếu đại học chỉ dạy cách tiếp thu thụ động, con người sẽ dễ dàng đầu hàng trước AI. Sứ mạng của giáo dục hiện đại không còn là cung cấp đáp án, mà là bảo vệ quyền được tư duy độc lập và giữ vững bản ngã trước sự chủ động đến mức "xâm lược" của công cụ thông minh.
Tự biết mình, lời khuyên cho tân binh Đại học
Dẫn chứng câu chuyện về người cha lái xe ôm dành dụm cả đời để con được học nghề một cách "đàng hoàng" tại Nhật, cô Phượng nhấn mạnh rằng niềm hy vọng của giáo dục Việt Nam nằm ở những con người lương thiện như vậy. Trong thế giới đầy rẫy sự cám dỗ của tiền tài và quyền lực, cô gửi gắm đến người trẻ 3 bài học phản tư.
Đầu tiên là tự biết mình, giống như lời sấm truyền từ cổ đại Hy Lạp, bạn phải hiểu rõ giới hạn và vị trí của mình trước khi muốn chinh phục thế giới. Tiếp đến, cô khuyến khích bảo vệ lấy “mầm thiện”, đừng để các định chế giáo dục vùi dập lòng yêu chuộng công lý hay sự nhạy cảm trước cái sai trái. Và cuối cùng cô nhấn mạnh với các bạn trẻ, hãy xác định rõ giá trị nào là cốt lõi mà dù bất cứ giá nào bạn cũng không thể hy sinh… vì sự lương thiện là điều duy nhất giúp chúng ta sống trên đời một cách đàng hoàng.
Trân trọng cảm ơn Van Lang Global School đã đồng hành cùng EduStation Mùa 5 với chủ đề Tương Lai Của Sự Học. Cùng chia sẻ tầm nhìn về giáo dục, Van Lang Global School hướng đến xây dựng cho sinh viên Việt Nam năng lực cạnh tranh toàn cầu, khả năng học tập trọn đời và sự sẵn sàng thích nghi với tương lai.Để biết thêm chi tiết về Van Lang Global School, vui lòng truy cập tại đây.