Trong hai thập kỷ qua, nền kinh tế Việt Nam đang trải qua giai đoạn phát triển mạnh mẽ với mục tiêu lọt vào top 20 nền kinh tế toàn cầu. Để đạt được tham vọng vĩ mô này, nguồn nhân lực chất lượng cao được xem là yếu tố đầu vào then chốt. Giải bài toán nhân sự không chỉ là câu chuyện của các doanh nghiệp, mà còn là trọng trách của hệ thống giáo dục đại học.
Góp mặt trong tập 381 của podcast Vietnam Innovators, GS. TS. René Thiele – Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Đức (VGU) – đã đưa ra những phân tích sâu sắc về sự dịch chuyển của thị trường lao động và hướng đi mới của giáo dục. Từng là Giáo sư về thông tin không gian (geospatial information) và giữ ghế Phó Hiệu trưởng tại một đại học ở Frankfurt (Đức), ông chia sẻ rằng mình quyết định làm việc tại Việt Nam vì ấn tượng trước tăng trưởng kinh tế của đất nước, tiềm năng giáo dục ở khu vực phía Nam và tình yêu dành cho Việt Nam.
Hành trình 18 năm kiến tạo "ngọn hải đăng" tri thức
Nhìn về lịch sử hình thành Trường Đại học Việt Đức, GS. TS. René Thiele gọi đây là một dự án "hải đăng" mang tính biểu tượng trong ngoại giao. Khởi xướng từ năm 2005, VGU mang sứ mệnh chuyển giao tinh hoa trong triết lý giáo dục, tiêu chuẩn chất lượng và phương pháp nghiên cứu của Đức. Nếu Ngôi nhà Đức (Deutsches Haus) tại TP.HCM đại diện cho sự tinh túy của kỹ thuật và thiết kế Đức, thì VGU được kỳ vọng sẽ trở thành biểu tượng tri thức củng cố mối quan hệ đối tác chiến lược giữa hai quốc gia.
Dưới góc nhìn của Giáo sư, Bình Dương hiện là "thủ phủ" sản xuất công nghệ cao, nơi quy tụ nhiều tập đoàn đa quốc gia. Việc đặt một khuôn viên đại học thực thụ ngay giữa trái tim của các khu công nghiệp giúp nhà trường dễ dàng kết nối hoạt động nghiên cứu với thực tiễn. Đồng thời, mô hình này mở ra vô vàn cơ hội thực tập và tiếp cận công việc cho khoảng 4.000 sinh viên đang theo học tại trường.
Hơn cả việc chọn ngành: Tư duy toàn cầu và văn hóa "dám sai"
Trước làn sóng trí tuệ nhân tạo và tự động hóa, nỗi lo về việc chọn ngành học sao cho không bị "lỗi thời" luôn thường trực nơi các bậc phụ huynh. Giải đáp nỗi lo này, GS. TS. Thiele tin rằng kiến thức chuyên ngành có thể tích lũy ở bất cứ đâu, nhưng thứ quan trọng nhất mà một trường đại học cần trang bị cho sinh viên chính là năng lực tư duy toàn cầu và kỹ năng giải quyết vấn đề liên ngành.
Trực tiếp quan sát giới trẻ Việt Nam, ông ví họ như những "miếng bọt biển" – khao khát hấp thụ kiến thức và cực kỳ bền bỉ. Tuy nhiên, dưới nhãn quan của một nhà giáo dục phương Tây, ông thẳng thắn chỉ ra một "điểm trũng" hệ thống: "Sinh viên đôi khi chưa thực sự hiểu tại sao mình phải nghiên cứu một vấn đề, và thiếu hụt rõ nhất chính là sự sẵn sàng tham gia vào các cuộc thảo luận phản biện."
Theo GS. TS. Thiele, áp lực phải trở nên hoàn hảo khiến nhiều người trẻ sợ mắc sai lầm. Để xoay chuyển điều này, ông thúc đẩy một môi trường học thuật mở tại VGU – nơi sinh viên được tự do phản biện mà không sợ mếch lòng, và quan trọng nhất là học cách tự chịu trách nhiệm về bản thân.
Bài toán nhân lực khi nền kinh tế chuyển dịch
GS. TS. Thiele tin rằng Việt Nam đang trải qua một giai đoạn chuyển dịch mang tính nền tảng: từ nền kinh tế tập trung vào hiệu suất sản xuất sang vị thế của một trung tâm đổi mới sáng tạo và tạo ra tài sản trí tuệ.
Tuy nhiên, đà tăng trưởng này có thể bị đình trệ nếu nguồn cung nhân tài chất lượng cao không theo kịp. Ông dẫn chứng những ví dụ thực tế: một đối tác công nghiệp cần 500 kỹ sư mỗi năm, nguồn lực khổng lồ cho các dự án đường sắt tốc độ cao, hay sự khan hiếm Giám đốc Công nghệ (CTO) dày dặn kinh nghiệm trong mảng thương mại điện tử còn khá non trẻ.
Những khoảng trống nhân tài khổng lồ này, đặc biệt là ở cấp độ lãnh đạo và chuyên môn cao, chính là thách thức mà VGU đặt mục tiêu giải quyết. Nhà trường đang tích cực định hình thị trường lao động tương lai bằng cách đào tạo nhân tài trong các ngành trọng điểm:
- Năng lượng tái tạo
- Logistics và quản lý chuỗi cung ứng
- Cơ điện tử và kỹ thuật y sinh
- Khoa học máy tính và công nghệ di động
- Trí tuệ nhân tạo (AI)
- Bán dẫn
- Sản xuất thông minh
- Kinh doanh số & Fintech
Mục tiêu cốt lõi là giúp Việt Nam đạt được sự tự chủ về công nghiệp, năng lượng và công nghệ trong 10-15 năm tới thông qua đội ngũ nhân lực tự lực và tài năng bản địa.
Trải nghiệm chuẩn Đức: Bệ phóng ra đấu trường quốc tế
Thảo luận về lợi thế cạnh tranh, Giáo sư Thiele nhấn mạnh di sản của giáo dục Đức: không chỉ dạy cách dùng công nghệ, mà buộc sinh viên phải thấu hiểu bản chất cốt lõi. Trải nghiệm học thuật này được định danh qua ba trụ cột:
- Chương trình Bằng đôi: Thay vì chỉ nhận bằng trong nước, sinh viên tốt nghiệp sẽ sở hữu song song bằng của VGU và một trường đại học đối tác tại Đức. 100% chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh bởi các giáo sư tốt nghiệp toàn cầu. Bằng đôi này là "minh chứng sắc bén cho việc sinh viên đã đáp ứng đầy đủ những tiêu chuẩn khát khe nhất của Châu Âu," từ đó mở ra một lợi thế rất lớn trên thị trường việc làm toàn cầu.
- Trải nghiệm quốc tế thực thụ: Bước ra khỏi vùng an toàn là bài học đầu tiên của sự trưởng thành. Ông khuyến khích sinh viên tận dụng cơ hội sang Đức trao đổi ít nhất một học kỳ. Việc tham gia vào một "học kỳ mùa đông" lạ lẫm tại Châu Âu là chất xúc tác mạnh mẽ giúp sinh viên bứt phá và nâng cao khả năng thích nghi.
- Khuôn viên như một "xã hội thu nhỏ": Việc phần lớn sinh viên sống trong ký túc xá ngay tại trường biến VGU thành một hệ sinh thái khép kín. Đây không chỉ là nơi học tập mà còn là không gian tương tác văn hóa, chuẩn bị tâm thế vững chắc "trước khi các em thực sự bước vào môi trường làm việc phức tạp của các tập đoàn đa quốc gia."
Bệ phóng cho thế hệ tinh hoa
Giáo dục chưa bao giờ chỉ nằm ở tấm bằng; đó là hành trình nhào nặn nhân cách và xây dựng tương lai đất nước. Thấu hiểu sâu sắc văn hóa Á Đông – nơi cha mẹ thường có ảnh hưởng lớn đến lựa chọn của con cái – GS. TS. René Thiele gửi gắm thông điệp tới những người trẻ trước ngưỡng cửa đại học:
Hãy can đảm theo đuổi ước mơ, lắng nghe tiếng gọi của trái tim và tự xây dựng một tầm nhìn riêng cho cuộc đời mình.
Dưới sự dẫn dắt của một vị Hiệu trưởng có tầm nhìn toàn cầu, VGU đang trở thành bệ phóng cho một thế hệ tinh hoa mới: vững chuyên môn, sắc sảo trong tư duy phản biện và đủ bản lĩnh để đưa nền kinh tế đổi mới của Việt Nam thăng hạng trên bản đồ thế giới.
