Được biết đến nhiều nhất trong lòng khán giả Việt với tư cách là người chiến thắng chương trình truyền hình thực tế về nhảy So You Think You Can Dance (Thử Thách Cùng Bước Nhảy) mùa 3, Sơn Lâm Nguyễn còn là gương mặt không mấy xa lạ trong cộng đồng đam mê vũ đạo khi ghi dấu tại các giải đấu trong và ngoài khu vực Châu Á, đồng thời là khách mời cố vấn uy tín cho các chương trình nổi bật như Street Dance Vietnam, Anh Trai Say Hi... Bên cạnh hoạt động nghệ thuật, Sơn Lâm cùng người bạn đời cũng là nhà đồng sáng lập Mar Studio, một không gian dành cho những người theo đuổi nhảy múa và thực hành wellness tại TP.HCM.
Thế nhưng trước khi quay trở lại Việt Nam và tiếp nối chuỗi dấu ấn nổi bật đó, Sơn Lâm từng có khoảng thời gian “biến mất” khỏi hào quang công chúng sau khi trở thành quán quân của chương trình truyền hình năm 2015. Tạm xa ống kính lớn, anh quyết định tìm đến ánh đèn sân khấu theo cách bài bản hơn khi đi du học tại nước Mỹ vào 2017, với chuyên ngành về Nhảy múa và Biên đạo sân khấu.
Những tháng năm bền bỉ nghiên cứu về vũ đạo và sự chuyển động đã tôi luyện Sơn Lâm trở thành một con người với sự điềm tĩnh, thấu đáo. Không còn hình ảnh anh chàng vũ công 20 tuổi với nét ngượng ngùng, bỡ ngỡ trên truyền hình, Sơn Lâm ở độ tuổi 30 tựa như phá kén với sự trưởng thành, cởi mở và mang trong mình lòng quyết tâm được bồi đắp từ những trải nghiệm quý giá.
Bằng sự hiếu kỳ của một người khán giả đã từng biết đến anh với hình ảnh trên truyền hình 10 năm trước, tôi gửi lời mời trò chuyện đến Sơn Lâm với tâm thế “nửa biết nửa không” trong thời điểm anh đang chuẩn bị trước thềm tham dự giải chung kết thế giới của cuộc thi Red Bull Dance Your Style 2025, sau khi trở thành quán quân nước Mỹ lần thứ 2 liên tiếp.
Trước đó, tôi và anh đã hẹn lịch trò chuyện, nhưng bất đắc dĩ phải hủy do anh gặp chấn thương nhẹ trong quá trình tập luyện cho vòng chung kết. Vốn nghĩ cuộc trò chuyện sẽ mang theo sự bồn chồn, căng thẳng trước thềm sự kiện, tôi lại bất ngờ trước phong thái bình tĩnh, vững vàng của Sơn Lâm.
“Hiền lành, nhảy múa, liều lĩnh, chân thật và… gia đình”
Qua 5 từ khóa anh dùng để mô tả chính mình, Sơn Lâm dần hé lộ hành trình theo đuổi nghệ thuật chuyển động, từ niềm đam mê nhảy múa thuở nhỏ tại Việt Nam đến những chiêm nghiệm khi trưởng thành trên các sân khấu quốc tế.
Sau nhiều năm theo đuổi nhảy múa ở cả Việt Nam và Mỹ, anh nhìn nhận “chuyển động” như thế nào?
Đối với Lâm, gốc rễ của con người chính là chuyển động. Sự hiểu biết về cơ thể và chuyển động chính là nền tảng cốt lõi giúp chúng ta biết cách giao tiếp, biết lắng nghe và tôn trọng khoảng trống của nhau.
Dù là yoga hay nhảy múa, chuyển động thực chất là công cụ giúp chúng ta quay về thế giới bên trong, học cách vượt qua thử thách vì chính niềm vui của bản thân chứ không phải vì những phần thưởng hay sự hơn thua bên ngoài. Nó mang lại cho chúng ta một "trò chơi" để được tự do sáng tạo, được vận động theo âm nhạc một cách hồn nhiên như một đứa trẻ, từ đó xoa dịu những áp lực về sức khỏe tinh thần và học cách yêu thương, chăm sóc cơ thể mình.
Anh từng học nhảy từ YouTube ở Việt Nam, sau đó học Nhảy múa và Biên đạo tại Mỹ rồi trở thành một vũ công thi đấu quốc tế. Những môi trường văn hóa khác nhau ấy đã thay đổi cách anh chuyển động và nhìn nhận về nhảy múa như thế nào?
Vốn dĩ Lâm là một street dancer tự học hoàn toàn qua YouTube ở Việt Nam, tập luyện cùng anh em nhóm X-Clown tại các bãi đỗ xe chứ không qua trường lớp đào tạo chuyên nghiệp. Nhưng khi sang Mỹ, Lâm quyết định theo học ngành nhảy múa và biên đạo tại một trường đại học ở Los Angeles. Tại đây, Lâm bắt đầu nhận ra tiềm năng của mình vượt xa ranh giới của street dance thông qua các đề án biên đạo solo.
Thế rồi, có một cuộc thi lớn giữa các trường đại học nghệ thuật tại California tên là ACDA (American College Dance Association). Đầu tiên, Lâm phải vượt qua vòng tuyển chọn khắt khe tại trường để làm đại diện. Bài solo dài 8 phút của Lâm dựng câu chuyện về mẹ và hành trình một mình sang Mỹ của mình, phần cuối bài Lâm lồng nhạc của Lê Cát Trọng Lý. Đối thủ của Lâm đều là những vũ công có kỹ thuật ballet, đương đại vô cùng xịn và đẹp mắt; còn Lâm là người Việt Nam mang phong cách pha trộn giữa street dance và đương đại.
Khi Lâm hoàn thành bài diễn solo đó, cả khán đài khoảng 7,000 - 8,000 người đã đồng loạt đứng dậy vỗ tay vang dội. Đó là một tiết mục đặc biệt, nửa đầu khiến khán giả bật cười, nhưng nửa sau lại làm họ bật khóc. Đó là khoảnh khắc thăng hoa nhất trong sự nghiệp nhảy múa của Lâm mà cho đến tận bây giờ vẫn chưa có trải nghiệm nào vượt qua được.
Trên sân khấu khổng lồ ấy, Lâm bé tí ở giữa, trình diễn một tác phẩm kết hợp nhạc của rapper Mỹ Jaden Smith và nhạc sĩ Lê Cát Trọng Lý. Ngày xưa, Lâm từng rất tự ti về cơ thể gầy gò của mình, nhưng trong chính bài solo đó, ở đoạn cuối, Lâm đã quyết định cởi áo ra, nhảy với cơ thể lộ rõ xương sườn như một cách để tôn vinh và học cách yêu thương chính bản thân mình.
Bài diễn của Lâm được chọn là một trong ba tiết mục xuất sắc nhất của cả giải đấu để biểu diễn tại sân khấu danh giá Jacob's Pillow. Đối với một người tự học qua YouTube lại được các giáo sư, tiến sĩ nghệ thuật trong môi trường học thuật Mỹ khắt khe công nhận và lựa chọn, đây là là một điều cực kỳ ý nghĩa.
Sau nhiều năm sống và làm việc ở Mỹ, anh có nhận ra điều gì rất “Việt Nam” trong cách mình nhảy, hay trong cách các vũ công Việt Nam tiếp cận chuyển động?
Có một từ tiếng Việt rất đặc trưng mà không có từ tiếng Anh nào dịch sát nghĩa được, đó là chất “lầy”. Chất “lầy” ở đây bao gồm cả sự “chiến” - chiến đấu một cách bất chấp, không màng đến việc trông mình có đẹp đẽ, chuẩn chỉnh hay vất vả thế nào, miễn là vẫn kiên cường ở đó và chiến đấu đến cùng.
Nếu nói thẳng thắn về thể chất, các vũ công châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng khó lòng so bì được với các vũ công châu Âu hay châu Phi về sức bền, thể lực bùng nổ và sự nhanh nhẹn tự nhiên. Tuy nhiên, có một yếu tố mà ai cũng có cơ hội ngang nhau, đó là “mindset”. Bộ não của con người có những “ẩn số” có thể thay đổi hoàn toàn kết quả của một cuộc đấu thể chất.
Khi nghĩ về bộ não của người Việt Nam, từ chính xác nhất để mô tả là sự “kiên cường một cách vô lý” (cười). Nghĩa là dù mọi hoàn cảnh chống lại mình, dù mọi yếu tố cho thấy mình sẽ thất bại, nhưng vì là người Việt Nam, họ vẫn sẽ lì lợm bước tiếp và tìm ra cách giải quyết.
Sự kiên cường đó vô lý giống như hình ảnh một chiếc xe máy chở một cái tủ khổng lồ to hơn cả chiếc xe trên đường phố Việt Nam vậy. Nhìn rất vô lý nhưng chiếc xe không hề đổ và tủ không hề rơi. Người Việt Nam luôn có tinh thần “thử đi”, nếu không có dây thừng thì lấy tạm cái áo để cột lại. Chúng ta luôn tìm ra cách giải quyết mộc mạc nhất từ những gì có sẵn trong tầm tay.
Đối với Lâm, bất lợi về thể chất bắt buộc bộ não của mình phải vận hành để tìm ra những phương án di chuyển, nhảy múa khác biệt mà chỉ anh mới có. Đó là lối tư duy đã ngấm vào DNA của một người lớn lên ở Việt Nam, nơi chứng kiến cảnh kẹt xe nhưng dòng người vẫn khéo léo lách qua nhau mà không va chạm.
Về yếu tố văn hóa gia đình, người Mỹ gốc Phi thường có truyền thống gia đình bật nhạc nhảy múa trong các bữa tiệc tại nhà, còn bố mẹ Việt Nam thì không đi party như vậy. Nhưng bù lại, chúng ta có tính kỷ luật rất cao. Chúng ta tiếp cận nhảy múa nghiêm túc giống như học võ vậy, và đó chính là một lợi thế lớn của vũ công Việt Nam.
Theo anh, điều gì khiến những người đến từ những nền văn hóa rất khác nhau vẫn có thể tìm thấy tiếng nói chung trên sàn đấu?
Khi học nhảy qua YouTube từ bé rồi được đi nhiều nước, Lâm thấy đến đâu mình cũng có bạn bè. Chỉ cần biết nhảy là chúng ta đã có ngôn ngữ chung để trò chuyện, thấu hiểu tính cách của nhau mà không cần gò bó trong giới hạn của ngôn ngữ. Người thích nhảy thường có sự tò mò và biết trân trọng cuộc sống; cộng đồng nhảy múa giống như một đất nước không biên giới vậy.
Và Lâm muốn truyền cảm hứng cho những ai đang cảm thấy lạc lõng, chưa thuộc về một cộng đồng nào đó.
Khi đứng trên một sân khấu quốc tế, anh nghĩ mình đang đại diện cho Việt Nam, hay đơn giản là đại diện cho chính Sơn Lâm? Và liệu hai điều đó có nhất thiết phải tách biệt?
Lâm là một street dancer nhưng Lâm thấy tính cách mình không hầm hố hay bụi bặm. Thế là Lâm phải học cách yêu thương chính con người thật đó của mình và muốn đại diện cho những người có nét tương đồng với mình ở khắp nơi trên thế giới: có thể là một ngoại hình nhỏ bé, một tính cách hiền lành nhưng lại đam mê một bộ môn đòi hỏi cá tính mạnh mẽ, đến từ một quốc gia châu Á... Lâm muốn họ thấy rằng khi thực sự bỏ công sức và tâm huyết vào việc gì đó, bạn chắc chắn sẽ trưởng thành và mọi điều đều có thể xảy ra, dù bạn là ai.
Nếu cứ suy nghĩ mình phải gánh vác trách nhiệm đại diện cho cả một quốc gia, điều đó sẽ tạo ra áp lực gò bó rất lớn và khiến mình mất đi sự tự nhiên. Lâm thấy mình là một sự tổng hòa khá phức tạp: là người Việt Nam, lấy vợ người Peru, sinh sống tại Mỹ, tính cách hiền lành, thích nghe nhạc Việt nhưng lại nhảy nhạc rap. Chúng ta không thể quy giản một con người phức tạp vào một khuôn mẫu quốc gia duy nhất được. Lâm chỉ cần chiến đấu cho con người thật mà Lâm yêu quý, thể hiện giá trị của việc “là chính mình”. Điều đó giúp Lâm trút bỏ được áp lực để thi đấu thăng hoa hơn.
Sau khi trải nghiệm nhảy múa ở nhiều môi trường khác nhau, anh muốn mang điều gì từ hành trình ấy trở lại Việt Nam thông qua MAR Studio và cộng đồng nhảy múa tại đây?
Câu trả lời đơn giản là Lâm nhận ra một cuộc sống thực sự có giá trị đối với mình là khi tìm được một cộng đồng đón nhận mình, nơi Lâm có sự kết nối sâu sắc mà không bị rào cản về văn hóa hay ngôn ngữ.
Khi Lâm về Việt Nam và cùng vợ trải nghiệm cuộc sống ở đây, Lâm cảm thấy đây chính là cộng đồng mà mình muốn gắn bó, muốn được bao bọc và cống hiến. Tiềm năng của cộng đồng nhảy múa Việt Nam rất mạnh mẽ, nhiều tài năng trẻ và môi trường hoạt động cũng linh hoạt, ít áp lực pháp lý gò bó như ở Mỹ. Lâm đã ở độ tuổi xây dựng đủ niềm tin từ khán giả Việt Nam, nên Lâm muốn tiếp nối niềm tin đó để kiến tạo những giá trị thiết thực ngay bên cạnh những người đồng điệu, nói chung ngôn ngữ với mình, thay vì đi tìm kiếm những điều xa xôi trên thế giới.
Đối với Lâm, giúp đỡ được một người hàng xóm hay một người thân trong gia đình cũng quan trọng như giúp đỡ ai đó ngoài thế giới; anh chú trọng vào chất lượng kết nối hơn là số lượng.
Hiện tại, Sơn Lâm vẫn miệt mài thực hiện những dự định của mình trên hành trình chinh phục bộ môn nghệ thuật chuyển động: thi đấu và cùng đồng đội là dancer Future lọt vào vòng chung kết thể loại Popping của Juste Debout - cuộc thi nhảy đường phố lớn nhất hành tinh, tham gia các tour trình diễn, trở về TP.HCM để tổ chức các workshop, lớp học bổ ích, thiện nguyện… và đồng hành với văn hóa cộng đồng nhảy múa bằng năng lượng nhiệt thành và những gì chân phương nhất nơi con người anh.
Vừa qua, Sơn Lâm cũng đã xuất hiện trên chương trình 10.000 Giờ của Vietcetera, chia sẻ những chiêm nghiệm đắt giá mà anh đúc kết được sau hơn một thập kỷ miệt mài đắm chìm trong từng chuyển động.