Thời gian gần đây, cụm từ “Siêu El Nino” liên tục xuất hiện trong các bản tin khí tượng và trên mạng xã hội, đi kèm hàng loạt cảnh báo về nắng nóng, hạn hán và xâm nhập mặn trong giai đoạn 2026 đến 2027. Vậy Siêu El Nino thực chất là gì, và hiện tượng này có thể tác động đến Việt Nam ra sao?
1. Siêu El Nino là gì?
Siêu El Nino là cách gọi những đợt El Nino có cường độ rất mạnh, được xác nhận khi nhiệt độ mặt nước biển tại vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương tăng cao hơn mức trung bình từ 2 độ C trở lên trong thời gian dài.
El Nino là pha nóng của chu kỳ khí hậu tự nhiên mang tên ENSO, xảy ra khi các luồng gió mậu dịch suy yếu, khiến khối nước ấm ở phía tây Thái Bình Dương dịch chuyển dần về phía đông. Sự thay đổi này làm xáo trộn hệ thống gió, dòng hải lưu và lượng mưa ở nhiều nơi trên thế giới.
Hiểu đơn giản, El Nino không phải nguyên nhân trực tiếp gây ra biến đổi khí hậu, nhưng có thể khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, hạn hán hay mưa lớn trở nên nghiêm trọng hơn.
Siêu El Nino là hiện tượng hiếm gặp, đã diễn ra ba lần trong bốn thập kỷ qua. Những đợt Siêu El Nino từng được ghi nhận vào các giai đoạn 1982 đến 1983, 1997 đến 1998 và 2015 đến 2016.
Giới chuyên môn hiện vẫn chưa thể khẳng định chắc chắn năm 2026 sẽ xuất hiện Siêu El Nino. Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, xác suất El Nino hình thành từ khoảng tháng 6 đến tháng 8/2026 là rất cao (80 - 90%), và có thể đạt cường độ mạnh nhất vào cuối năm.
2. Nguồn gốc của El Nino
Tên gọi El Nino có nguồn gốc từ các ngư dân tại Peru và Ecuador. Từ nhiều thế kỷ trước, họ đã phát hiện ra rằng cứ sau một vài năm, dòng nước biển ven bờ vốn lạnh và giàu dinh dưỡng bỗng nhiên ấm lên bất thường vào khoảng cuối năm, khiến sản lượng cá sụt giảm nghiêm trọng. Do hiện tượng này thường đạt đỉnh vào dịp Giáng Sinh, người dân địa phương đã đặt tên là El Niño, theo tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là Cậu bé hoặc Chúa Hài Đồng.
Về mặt khoa học, hiện tượng này là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa đại dương và khí quyển. Trong điều kiện bình thường, gió mậu dịch thổi từ đông sang tây sẽ đẩy nước ấm dồn về phía Đông Nam Á và Úc.
Tuy nhiên, khi El Nino xuất hiện, các luồng gió này yếu đi hoặc đảo chiều. Nước ấm bắt đầu dịch chuyển ngược về vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương, làm thay đổi nhiệt độ biển, lượng mưa và mô hình thời tiết toàn cầu.
3. Hiện tượng siêu El Nino ảnh hưởng như thế nào đến Việt Nam?
Việt Nam là một trong những quốc gia dễ chịu tác động từ El Nino do nằm trong khu vực Đông Nam Á, nơi thời tiết khá nhạy cảm với biến động nhiệt độ mặt nước biển ở Thái Bình Dương. Khi El Nino xuất hiện, quy luật mưa và nhiệt độ ở nhiều nơi cũng bị xáo trộn, khiến lượng mưa tại Việt Nam có xu hướng giảm so với trung bình nhiều năm.
Hệ quả dễ thấy nhất là nắng nóng xuất hiện sớm hơn và kéo dài lâu hơn. Năm 2026 cũng được dự báo có nhiều đợt nắng nóng gay gắt hơn so với năm 2025.
Đồng thời, lượng mưa thiếu hụt từ 25-50% sẽ đẩy nhiều địa phương vào tình trạng khô hạn, khiến lưu lượng nước về các hồ thủy điện lớn sụt giảm và làm trầm trọng hơn tình trạng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Bên cạnh đó, Siêu El Nino còn kéo theo các hiện tượng thiên tai trái quy luật và có độ nguy hiểm cao. Dù tổng lượng mưa năm giảm, nhưng các trận mưa lớn cực đoan cục bộ vẫn có nguy cơ xảy ra dồn dập, gây ngập úng đô thị hoặc lũ quét, sạt lở đất tại các vùng núi phía Bắc. Ngoài ra, bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông dù có xu hướng ít hơn về số lượng nhưng thường sở hữu quỹ đạo dị thường và cường độ mạnh, đòi hỏi các kịch bản ứng phó phải được chuẩn bị ở mức độ cao nhất và chủ động nhất.
Ngoài tác động đến thời tiết, nắng nóng kéo dài còn làm tăng nhu cầu sử dụng điện, kéo theo nguy cơ cháy nổ tại khu dân cư và cháy rừng ở mức cao. Với cơ thể con người, nền nhiệt cao kéo dài cũng làm tăng nguy cơ mất nước, kiệt sức hoặc sốc nhiệt nếu tiếp xúc ngoài trời quá lâu.
4. Cách dùng Siêu El Nino
Tiếng Anh
A: Is this summer hotter because of climate change?
B: Climate change is one factor, but a strong El Nino can make extreme heat feel even worse.
Tiếng Việt
A: Sao mùa hè năm nay nóng hơn hẳn vậy, có phải do biến đổi khí hậu không?
B: Cũng một phần, nhưng nếu Siêu El Nino mạnh lên thì thời tiết còn có thể oi bức và khắc nghiệt hơn nữa.