Nghe câu hát “Take me back, back home, đường về cũng chẳng có xa. Đưa em về qua ba ngã năm, năm ngã ba là nhà”, bạn có thấy thư giãn, dễ chịu không? Có thể là không. Nhưng với nhiều người, đặc biệt là những người không nói tiếng Việt, đoạn nhạc này lại có tác dụng gần như tức thì: khiến họ “hạ cortisol”, cảm thấy nhẹ nhõm hơn. Và từ đó, một câu hát tiếng Việt bỗng được gắn với khái niệm nồng độ cortisol cao - thấp, trở thành meme mà chỉ cần lướt mạng xã hội là khó lòng tránh khỏi.
1. Low/High Cortisol là gì?
Sẽ khá bất ngờ nếu bạn biết được rằng low/high cortisol thực chất là một thuật ngữ khoa học hẳn hoi. Nhưng với tốc độ lan truyền hiện tại trên các nền tảng mạng xã hội, đặc biệt là Instagram, TikTok và YouTube, nó đã thoát ly khỏi phòng thí nghiệm để trở thành một meme toàn cầu, với ý nghĩa và sức ảnh hưởng tương tự như “anh chàng chill guy” từng “gây bão” vào 2 năm trước.
Trong ngôn ngữ của meme, tình trạng low cortisol được lý tưởng hóa thành trạng thái “tu thành chính quả”... giữa dòng đời hối hả, tức hình ảnh một người ung dung, tự tại trước mọi áp lực của cuộc đời. Dù trong thực tế, cortisol quá thấp được cho là một dấu hiệu bệnh lý, nhưng tất nhiên, meme không quan tâm đến điều này. Ngược lại, high cortisol là dấu hiệu sức khỏe tinh thần của bạn đang cực kỳ... “SOS” vì có vẻ bạn đang trải qua một cơn stress cao độ.
Thực chất, cách hiểu này không đi ngược với bản chất của nồng độ cortisol trong cơ thể. Cortisol là một dạng hormone được tiết ra ở tuyến thượng thận, giúp cung cấp năng lượng cho quá trình đối phó với các khủng hoảng xảy ra trong cuộc sống. Khi nồng độ cortisol tăng cao (high cortisol), nghĩa là cơ thể bạn đang phải gồng mình trong chế độ sinh tồn đầy mệt mỏi.
2. Vì sao meme này nổi tiếng?
Sự bùng nổ của low/high cortisol trên các nền tảng bất ngờ gắn liền với Ai Đưa Em Về? - bản hit Việt của ca sĩ TIA. Dù đã ra mắt cách đây 7 năm, nhưng dường như sức nóng của nó vẫn chưa bao giờ hạ nhiệt, và bây giờ, bài hát này lại một lần nữa “viral” vì trở thành nhạc nền cho những điệu nhảy lắc hông đang chiếm sóng trên YouTube, TikTok hay thậm chí cả Instagram. Nữ ca sĩ thậm chí đã thêm cụm từ “low cortisol song” bên cạnh tên MV để cư dân mạng quốc tế có thể dễ dàng tìm kiếm bài hát này.
Sức hút kỳ lạ của trào lưu này nằm ở cách người trẻ gọi tên “sự thư giãn” thông qua ngôn ngữ cơ thể. Theo đó, đa số Gen Z cho rằng những điệu nhảy cố gắng “bắt trend” với động tác phức tạp, mang mục đích “kiếm fame” sẽ tạo ra áp lực lớn, đồng nghĩa với nồng độ cortisol trong cơ thể tăng cao.
Ngược lại, những động tác lắc hông đơn giản, có phần “vô tri” sẽ làm giảm nồng độ cortisol trong cơ thể, giúp bản thân yêu đời, thư giãn. Chính vì vậy, khi nhảy trên nền nhạc Ai Đưa Em Về?, việc lựa chọn những chuyển động tối giản, ngẫu hứng không chỉ là cách để “hợp rơ” với giai điệu chill-out đặc trưng, mà còn là cách ưu tiên sự bình yên nội tại hơn những hào nhoáng mệt mỏi bên ngoài.
3. Nguồn gốc của meme low/high cortisol
Cú nổ truyền thông này có thể được coi là một chiến thuật “rebranding” cực kỳ mạnh mẽ, đưa thuật ngữ y khoa khô khan trở thành hệ tư tưởng meme thống trị văn hóa đại chúng. Tuy nhiên, nguồn gốc thực sự của meme này lại bắt rễ từ cộng đồng làm đẹp khoảng vài năm trước.
Trong giới looksmaxxing (những người tôn thờ chủ nghĩa ngoại hình cực đoan), cortisol chính là kẻ thù số 1, ngăn cản họ chinh phục vẻ đẹp hoàn hảo. Họ cho rằng nếu cơ thể liên tục đối mặt với căng thẳng, nồng độ cortisol sẽ tăng cao, kéo theo hàng loạt các triệu chứng như tăng cân, bầm tím, mụn trứng cá và mệt mỏi mãn tính. Thậm chí, họ từng viết nhiều bài blog để hướng dẫn cộng đồng cách “nâng cấp diện mạo” bằng cách giảm nồng độ cortisol trong cơ thể. Trong các bài viết đó, việc trả mức cortisol về 0 được cho là một trong những tuyệt chiêu giúp duy trì vẻ ngoài hoàn hảo.
Cơn sốt này chính thức chạm đỉnh vào năm ngoái, khi một người mẫu nổi tiếng thẳng thắn tuyên bố trên mạng xã hội X: “Các người đang cố tình làm tăng nồng độ cortisol của tôi và khiến tôi bớt đẹp đi đấy!”. Phát ngôn này đã châm ngòi cho một làn sóng mới, biến low cortisol từ một “bí quyết làm đẹp” trở thành một phản ứng văn hóa đầy tinh tế. Từ đó, cộng đồng mạng liên tục sử dụng meme low cortisol như một phản ứng nhẹ nhàng trước những nội dung gây khó chịu (cringe), clickbait hoặc gây kiệt sức về mặt tinh thần. Thay vì nổi giận, họ chọn cách thả nhẹ bức ảnh để low cortisol giữ trạng thái bình thản, thảnh thơi, yêu đời.
4. Meme này phản ánh điều gì về tâm lý giới trẻ?
Việc meme cortisol phủ sóng mạnh mẽ đã phản ánh những chuyển biến sâu sắc trong tâm lý của Gen Z và Gen Alpha, miêu tả xu hướng “y khoa hóa” các trạng thái cảm xúc vốn đã có từ lâu trong cộng đồng người dùng internet. Thay vì chìm đắm trong những định nghĩa mơ hồ về sự thất bại hay yếu đuối, giới trẻ chọn cách khách quan hóa nỗi đau bằng các chỉ số sinh học. Khi gọi tên áp lực là “high cortisol”, họ ngầm hiểu rằng sự mệt mỏi này không phải do bản thân kém cỏi, nhưng là một phản ứng hóa học khách quan mà bất kỳ ai cũng có thể gặp phải. Chính sự “gắn nhãn” khoa học này đã giúp họ giảm bớt mặc cảm cá nhân, biến những trải nghiệm tiêu cực thành một trạng thái có thể đo lường và thấu hiểu.
Sự thay đổi trong cách gọi tên này cũng kéo theo một cuộc dịch chuyển lớn về lý tưởng sống: từ bỏ văn hóa hối hả (hustle culture) để tiến tới lối sống nhẹ nhàng (soft life). Nếu như 5-10 năm trước, trào lưu “flexing” về sự bận rộn và kiệt sức được coi là một niềm tự hào hay một ám chỉ về sự thành công, thì giờ đây, nó lại bị gắn mác “high cortisol vibe” - một biểu hiện của sự thất bại trong việc quản lý cuộc sống. Giới trẻ hiện nay nỗ lực để chứng minh mình là một “chill guy” thực thụ, nơi sự thảnh thơi và bình thản mới là thước đo mới cho đẳng cấp và sang trọng.
Không dừng lại ở đó, meme cortisol còn đóng vai trò như một công cụ tự giễu bản thân (self-deprecating humor) để tạo kết nối với cộng đồng. Khi cùng nhau cười đùa trên sự mệt mỏi của chính mình, giới trẻ đã biến những áp lực riêng tư thành một trải nghiệm chung, giúp gánh nặng tâm lý trở nên nhẹ nhàng hơn. Giữa một nền kinh tế chú ý (attention economy) vốn luôn ưa chuộng những thứ ồn ào và kịch tính, các meme low/high cortisol xuất hiện như một “cuộc nổi loạn nhẹ nhàng” chống lại văn hóa gấp gáp.
Vậy nên, hình ảnh một người đàn ông ngả lưng ra ghế, nhắm mắt, mỉm cười thư thái trên nền màu xanh lá cây mát mắt, xung quanh là lá và những bong bóng lơ lửng, bỗng chốc mang đến một cảm giác thoải mái, dễ chịu và vô cùng thư giãn. Sức lan tỏa của meme này thực sự bùng nổ tại Việt Nam khi cư dân mạng thi nhau tách nền nhân vật chính và ghép vào đó hàng loạt gương mặt quen thuộc: từ J97, Độ Mixi cho đến những nhân vật anime hay ngôi sao bóng đá.
Trào lưu cortisol đã chứng minh một công thức viral mới: một meme không cần gây cười mới tạo ra sức hút và tính lan tỏa. Đôi khi, chỉ cần một chút “vô tri”, một chút tĩnh lặng và một hình ảnh dễ nhớ là quá đủ để chinh phục trái tim của cộng đồng mạng và thuật toán của nền tảng.
5. Một số biến thể của meme này?
