Ở kỷ nguyên của những video clip ngắn và các bản tóm tắt "mì ăn liền", chúng ta đang biết về thế giới rất nhanh, nhưng lại hiểu về nó rất nông. Liệu việc sở hữu một kho dữ liệu khổng lồ trong túi quần có thực sự khiến chúng ta thông thái hơn, hay chỉ đang biến ta thành những thực thể lệ thuộc vào thuật toán?
Đây cũng là chủ đề xuyên suốt trong buổi trò chuyện giữa Host Hùng Võ và Nhà nghiên cứu Trần Quang Đức tại tập 40 của EduStation. Từng được vinh danh trong Forbes 30 Under 30 và Top 100 Innovators toàn cầu, Trần Quang Đức chọn dấn thân như một nhà nghiên cứu độc lập để đi tìm lời giải cho việc "hòa tan" tri thức vào bản ngã thông qua bản lĩnh tri nhận và sức mạnh của sự cô độc.
Từ "Kiến thức" đến "tri nhận": Bản lĩnh giải ảo sự thật
Nhà nghiên cứu Trần Quang Đức chia sẻ về giai đoạn bản lề tại Đại học Bắc Kinh không phải qua những giờ lên lớp, mà là hành trình tự học trong những hiệu sách tư nhân và kho thư viện khổng lồ. Ở đó, anh hình thành năng lực "tri nhận", một thuật ngữ anh tự đúc kết để chỉ sự giao thoa giữa "Tri" (tri thức) và "Nhận" (nhận thức cá nhân).
Anh nhận định, kiến thức đôi khi chỉ là sự quy ước của từng thời đại, giống như chính tả thời nay khác thời xưa. Vì vậy, thay vì học thuộc lòng các "đáp án đúng", đại học là nơi để người trẻ tập cách đối diện với những điều chưa biết, học cách lọc nguồn dữ liệu và phá vỡ những khuôn mẫu sẵn có. Quá trình này không chỉ là nạp dữ liệu, mà là sự rèn luyện để xây dựng một bộ lọc nhạy bén trước sự nhiễu loạn của thông tin.
Anh khẳng định rằng, sự thật không phải là một hằng số tuyệt đối, nó luôn bao dung các góc nhìn khác nhau. Việc học, vì thế, là một nỗ lực không ngừng nghỉ để gạt bỏ những định kiến cá nhân. Anh càng cố gắng khách quan, anh càng tiệm cận được sự thật. Chính thái độ cầu thị này giúp tri thức không còn là những con chữ bất động, mà trở thành một thực thể sống động, giúp con người thấu hiểu bản chất của sự vật và hiện tượng.
Tại sao chúng ta cần sự cô độc để "tiêu hóa" tri thức?
Trong thời đại AI, khi mọi thứ đều "Easy come, easy go" (đến nhanh, đi cũng nhanh), Trần Quang Đức nhấn mạnh vào sức mạnh của sự Cô độc. Anh tin rằng năng lực ngồi một mình đối diện với chính mình là chìa khóa để "hòa tan" sách vở vào tình ý thực của bản thân; sách đã hoà tan - tình ý thực, việc chưa nếm trải - luận bàn suông.
Anh cảnh báo về sự lệ thuộc vào các bản review hay recap ngắn ngủi, chúng không đủ thời gian để não bộ kích hoạt sự tưởng tượng và kết nối các dữ liệu sẵn có. Sau khi đã học, đã đọc tương đối, đã nắm bắt được thông tin, việc chủ động đẩy mình vào trạng thái không kết nối, không quấy rầy giúp hội tụ năng lượng tư duy như một chiếc kính lúp dưới ánh mặt trời. Chính trong sự tĩnh lặng đó, vấn đề được triển khai, khi ta không ngừng tư duy, liên tưởng, không ngừng đối thoại với chính mình, những câu hỏi mới dần được trả lời, bằng cảm xúc và suy tưởng thực sự của con người.
Tri thức gốc, điểm tựa để không lạc lối giữa mênh mông tri kiến
Trước một thế giới tri thức dường như không có tận cùng, nhà nghiên cứu Trần Quang Đức không khuyên người trẻ chọn sự hoài nghi cực đoan hay phủ nhận mọi giá trị. Ngược lại, anh tin vào Tri thức gốc, những nền tảng cốt lõi đóng vai trò là tiền đề cho mọi sự phái sinh sau này; khi thấu hiểu được cái "gốc", chúng ta sẽ có đủ bản lĩnh để quan sát cái "ngọn" đa dạng mà không bị choáng ngợp hay lạc lối.
Cuối cùng, lời khuyên cho những bạn trẻ đang trên hành trình "hiểu mình”, rằng hãy bao dung với chính mình. Đừng vội vã chạy theo những áp lực kiếm tiền hay 'đầu ra' ngay lập tức. Hãy dành thời gian để tự vấn và trải nghiệm. Khi bạn tìm thấy sự hưng phấn trong công việc và sống trọn với nó, bạn sẽ tự động chuyển hóa từ một người thợ trở thành một bậc thầy.
Trân trọng cảm ơn Van Lang Global School đã đồng hành cùng EduStation Mùa 5 với chủ đề Tương Lai Của Sự Học. Cùng chia sẻ tầm nhìn về giáo dục, Van Lang Global School hướng đến xây dựng cho sinh viên Việt Nam năng lực cạnh tranh toàn cầu, khả năng học tập trọn đời và sự sẵn sàng thích nghi với tương lai.
Để biết thêm chi tiết về Van Lang Global School, vui lòng truy cập tại đây.